درمان ms با سلولهای بنیادی گزینهای امیدوار کننده در دنیای پزشکی است. ام اس نوعی بیماری خود ایمنی است که بدن فرد به سیستم عصبی مرکزی حمله کرده و به رشتههای عصبی آسیب میرساند. تا کنون طیف وسیعی از روشهای درمانی جهت بهبود و کنترل علائم ام اس مورد استفاده قرار گرفته است. درمان ms با سلولهای بنیادی در مرحله کارآزمایی بالینی قرار دارد.
درمان ms با سلولهای بنیادی چیست؟
مولتیپل اسکلروزیس (MS) نوعی بیماری خود ایمنی و التهابی مزمن است که طی آن سیستم ایمنی بدن به قسمتهای مختلف سیستم عصبی مرکزی مانند مغز، نخاع و عصب بینایی حمله میکند. تخریب و از بین رفتن میلین و آسیب به رشتههای عصبی علایم مختلفی مانند ضعف، گزگز یا بی حسی در اندام ها، مشکل در صحبت کردن، درد مزمن، افسردگی و از دست دادن بینایی را در پی داشته و شدت آن در افراد مختلف متفاوت است.
سلولهای بنیادی انواعی از سلولها هستند که قادرند به هر نوع سلول در بدن تبدیل گردند و از تکنیکهای کارآمد در پزشکی مدرن هستند. درمان ام اس با سلولهای بنیادی ممکن است سیستم ایمنی فرد را بازنشانی کند و رشتههای عصبی آسیب دیده را ترمیم سازد. این امر ممکن است پیشرفت ام اس را کند یا متوقف سازد.
بیشتر بخوانید: سندرم آنجلمن
درمان MS با تزریق سلول بنیادی
روش درمان ms با سلولهای بنیادی
روشهای درمانی متفاوتی بر اساس نوع سلول بنیادی مورد استفاده، جهت درمان ام اس وجود دارد.
پیوند سلول های بنیادی خونساز اتولوگ
اصول اولیه این روش بدین صورت است که سیستم ایمنی ناکارآمد که باعث ایجاد بیماری ام اس میشود از بین میرود و سیستم ایمنی جدید جایگزین میشود. ابتدا با مصرف دارو تولید سلول های بنیادی تولید کننده خون تحریک میشود. سپس پزشک سلولهای بنیادی را از خون برداشت و منجمد میسازد. مرحله بعد شیمی درمانی است، از طریق شیمی درمانی در بیمارستان سلولهای ایمنی موجود در بدن بیمار از بین میرود.
در ادامه مرحله پیوند است که پزشک سلولهای بنیادی را وارد ورید میسازد. بدن با دریافت سلولهای بنیادی شروع به بازسازی سیستم ایمنی کرده و گلبولهای سفید جدید میسازد. این مرحله ممکن است حدود 3 تا 6 ماه طول بکشد. به منظور ارزیابیهای پزشکی لازم است فرد تحت نظر پزشک باشد و به طور مرتب مراجعات پزشکی داشته باشد.
درمان ms با سلولهای بنیادی مزانشیمی
از دیگر روشهای بالقوه درمان ام اس با سلولهای بنیادی، استفاده از سلولهای بنیادی مزانشیمی است. لازم به ذکر است این روش هنوز در مرحله کارآزمایی بالینی است. سلولهای مزانشیمی میتوانند در ترمیم میلین موثر بوده و سیستم ایمنی بیمار را بهبود ببخشند. طی این روش پزشک سلولهای بنیادی مزانشیمی را از مغز استخوان، خون یا سایر بافتها برداشت کرده و در آزمایشگاه تکثیر میکند، در ادامه این سلولها دوباره به بدن بیمار و با تعداد بیشتر وارد میگردد.
بیشتر بخوانید: پزشکی فردمحور چیست؟
انواع سلولهای بنیادی مورد استفاده در درمان ام اس
انواع مختلف سلولهای بنیادی که میتواند در درمان ام اس با سلولهای بنیادی امیدوار کننده باشد عبارتند از:
- سلول های بنیادی خون ساز (Hematopoietic stem cells): سلولهای بنیادی خونساز نوعی از سلولهای بنیادی در مغز استخوان هستند که میتوانند به انواع سلولهای خونی و سیستم ایمنی تبدیل گردند.
- سلول های بنیادی مزانشیمی (Mesenchymal stem cells): سلولهای بنیادی مزانشیمی، سلولهای بنیادی بالغی هستند که در چندین نقطه از بدن مانند مغز استخوان، پوست و بافت چربی یافت میشوند.
- سلول های بنیادی عصبی (Neural stem cells): سلولهای بنیادی عصبی میتوانند سلول های سیستم عصبی مرکزی و مغز را تشکیل دهند، استفاده از این نوع سلولهای بنیادی در درمان بیماری ام اس نیاز به تحقیقات بیشتر دارد.
- سلول های بنیادی پرتوان القایی (Induced pluripotent stem cell): سلول های بنیادی پرتوان القایی سلولهای بنیادی بالغ و معمولا از سلولهای پوستی هستند که برای تبدیل شدن به سلولهای بنیادی برنامهریزی مجدد میشوند. تحقیقات زیادی در رابطه با استفاده درمانی از این نوع سلولهای بنیادی در درمان ام اس موجود نیست.
آیا درمان ms با سلولهای بنیادی موثر است؟
مطالعات و تحقیقات انجام شده در رابطه با درمان ms با سلولهای بنیادی اثر بخشی این تکنیک را تایید کرده است. بر اساس یک بررسی انجام شده در سال 2019 مشخص گردید که درمان با پیوند سلولهای بنیادی خونساز اتولوگ میتواند در توقف فعالیت التهابی ام اس و کمک به بهبود ناتوانی عصبی تاثیر گذار باشد. یک تحقیق دیگر در سال 2017 به بررسی 15 کارآزمایی بالینی در این رابطه پرداخت. طبق این بررسی، 83 درصد از بیماران تحت درمان بعد از 2 سال هیچ علایمی از بیماری را نشان ندادند. این میزان بالاتر از نرخ اثربخشی سایر روشهای درمانی است.
درمان ms با سلولهای بنیادی برای چه کسانی مناسب است؟
انتخاب کاندیدای مناسب جهت درمان با سلولهای بنیادی نقش مهمی در پاسخ دریافتی دارد. کاندیدای مناسب این تکنیک که میتوانند از فواید آن سود ببرند عبارتند از:
- افرادی که با ام اس عود کننده درگیر هستند.
- زیر 45 سال دارند.
- کمتر از 10 سال مبتلا به بیماری هستند.
- افرادی که از درمانهای دارویی پاسخ مناسب دریافت نکردهاند.
اگر به دنبال درمان ام اس با سلولهای بنیادی هستید لازم است با متخصصین در این زمینه مشورت داشته باشید. مرکز بین المللی پزشکی فرد محور دوسلدورف آلمان p7medicine در زمینه تشخیص و تعیین بهترین روش درمانی فردی برای هر فرد بر اساس ویژگی های ژنتیکی مولکولی او فعالیت دارد. پروفسور کریم نیرنیا دکترای ژنتیک انسانی از دانشگاه گوتینگین آلمان ریاست این مرکز را بر عهده دارند. این مرکز که در ایران نیز فعالیت دارد در زمینه سلول درمانی در بیماریهای صعب العلاج کار میکنند.
خطرات و عوارض جانبی احتمالی درمان ms با سلولهای بنیادی
همانطور که اشاره شد در تکنیک سلولهای بنیادی خونساز سیستم ایمنی فرد از بین میرود. تضعیف سیستم ایمنی خطر ابتلا به سایر بیماریها و عفونت را افزایش میدهد. از این رو نیازمند بررسی دقیق شرایط هر فرد و تصمیم گیری دقیق در رابطه با درمان ام اس با سلولهای بنیادی است.
نتیجه گیری
درمان ms با سلولهای بنیادی از روشهای نوین در توقف و یا کاهش علایم این بیماری بوده و تکنیکی امید بخش برای بهبود ام اس است. این روش با کمک انواع سلولهای بنیادی مانند سلولهای بنیادی خونساز و سلولهای بنیادی مزانشیمی جهت درمان بیماری اجرا میگردد.